Kulturni rat u SAD: može li biti pobednika?

Kulturni rat u SAD: može li biti pobednika?

Mijat Kostić

Kulturni rat između demokrata i republikanaca

Dolaskom Donalda Trampa na vlast 2016. godine, američko društvo je postalo polarizovano do ekstremnih udaljenosti, što je značajno radikalizovalo pozicije i liberalnog i konzervativnog dela društva. Ta radikalizacija je neminovno praćena eskalacijom sukoba koji su u toku Trampovog mandata postali krvaviji i nasilniji, a koji su posledica već postojećeg konstantnog kulturnog rata.

Kulturni rat se može najbolje definisati kao sukob između društvenih grupa čiji je cilj da uspostave dominaciju sopstvenih vrednosti, verovanja i praksi. Njegova posledica je polarizacija javnosti po pitanju ključnih i najaktuelnijih društvenih tema. Ovaj koncept vuče korene iz nemačkog pojma kulturkampf koji se odnosi na borbu za nametanje društvenih i kulturnih vrednosti između Rimokatoličke Crkve i kancelara Bizmarka u Nemačkom Carstvu krajem 19. veka.

U Američkom kontekstu, kulturni rat je izražen kroz sukob dve dominantne partije koje reflektuju veliki društveni rascep na progresivni i liberalni deo društva i tradicionalni konzervativni.

Biračko telo Demokratske partije se znatno izmenilo tokom decenija, pa su od partije koja oko sebe okuplja radničku klasu i farmere postali partija koja oko sebe okuplja visoko obrazovane, liberalnije i progresivno orijentisane delove društva. Delom je za to odgovorna i republikanska kampanja tokom Southern Strategy kojom su republikanci podilazili južnjačkom stanovništvu kroz različite rasističke narative tokom pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka. Tako je Republikanska partija postala stožer konzervativnog, tradicionalnog i pretežno belog dela stanovništva. Već tokom devedesetih godina, radnička klasa se više nije identifikovala sa terminom liberalno. Demokrate su, s druge strane, odbacile svoju robovlasničku prošlost i postali upravo stožer boraca protiv rasne, seksualne i verske diskriminacije, okupljajući oko sebe liberalniji, progresivniji i socijalno svesniji deo društva.

Centralne teme na kojima se polarizuje američko društvo su socijalna i ekonomska politika, prava rasnih i seksualnih manjina, posedovanje oružja, pravo na abortus sa velikim akcentom na migracije i globalno zagrevanje u poslednjih nekoliko godina.

U toku Trampovog mandata centralno pitanje postaje identitetsko pitanje. Od protesta protiv Trampovog mitinga u Čikagu 2016. godine, krvavog pira u Šarlotsvilu 2016. godine i zaključno sa masakrima u Pitsburgu i El Pasu, kulturni rat prerasta u otvoreno rasno, versko i identitetsko nasilje.

Društveno-političke posledice Trampove politike

Uzrok takve eskalacije je kreiranje jedne posebne političke kulture dezinformisanja, diskriminacije i antagonizacije političkih protivnika i neistomišljenika. Taj trend se prelio i na druge zemlje u kojima su desni populizam i treš kultura postali neraskidivi saveznici u borbi protiv “liberalnih elita”, “globalista”, “korumpiranog establišmenta”,… Sličnu paralelu možemo povući sa kasnijim dolaskom na vlast lidera poput Borisa Džonsona u Ujedinjenom Kraljevstvu ili Žaira Bolsonara u Brazilu, a identični kulturološki obrasci donose značajan uspeh na izborima i evropskim desnim populistima u Mađarskoj, Italiji, Francuskoj i Nemačkoj.

Trampov diskurs je takođe ohrabrio mnogo ekstremnije političke i društvene pokrete da otvoreno propagiraju rasističke i šovinističke ideje. U takve grupe spadaju različite rasističke i neonacističke organizacije, pobornici KKK-a, hrišćanski fundamentalisti i različiti pokreti koji propagiraju antisemitizam, islamofobiju, homofobiju i superiornost bele rase.

Kao reakcija na to, javlja se buđenje i jačanje progresivne i liberalne demokratske opozicije koja politiku novog predsednika SAD opisuje kao šovinističku, rasističku, ksenofobičnu i izolacionističku. Srž ove opozicije čine borci za ljudska prava, pa je čitav neformalni pokret u žargonu nazvan social justice warriors (SJW), što uglavnom u desničarskoj retorici ima pogrdnu konotaciju. Njihova ideološka pozicija je građena na progresivnim društvenim vrednostima, zaštiti ljudskih prava i multikulturalizmu. Mogu se smatrati naslednicima anti-ratnih i anti-rasističkih aktivista hipi generacije iz šezdesetih godina. U pitanju su tradicionalni glasači Demokratske partije, među kojima je Hilari Klinton uživala veliku podršku manjina, a Berni Sanders više levo-orijentisanih birača.

Pored stranačkih i društvenih aktivista, protiv Trampa su digli glas i razni umetnici i glumci iz Holivuda, kao i brojne javne ličnosti koje pripadaju liberalnom i progresivnom miljeu. U svim pro-demokratskim i liberalnim medijima Trampova pobeda je predstavljana kao događaj apokaliptičnih razmera koji će urušiti liberalni poredak i uništiti demokratiju i vrednosti na kojima su očevi osnivači zasnovali američki Ustav.

"Unite the Right" protest (Vikipedija)
“Unite the Right” protest (Vikipedija)

Anti-Tramp demonstracije i eskalacija kulturnog rata

Prvi veliki sukob između Trampovih pristalica i opozicije dogodio se još u toku izborne kampanje u Čikagu 2016. godine, kada su protiv Trampa na ulice izašli simpatizeri Bernija Sandersa zajedno sa organizacijama koje se bore protiv rasne diskriminacije kao što su Black Lives Matters, Asatta’s Daughters i BYP100. Srž protesta su predstavljali mladi Afroamerikanci, Latinoamerikanci i muslimani koji su želeli da stanu na put Trampovoj ksenofobiji i rasizmu. Nakon fizičkog sukoba Trampovih pristalica i demonstranata uz intervenciju policije, Trampov miting je otkazan, što je bio prvi pokazatelj političke snage njegovih protivnika koja prevazilazi čisto stranačko delovanje.

Međutim, prvi pokazatelj da je kulturni rat prevazišao granice partijskih okvira su zasigurno bili protesti na Berkli Univerzitetu koji su počeli u februaru 2017. godine nakon najavljenog gostovanja kontroverznog Trampovog simpatizera Majla Janopolusa. Čovek koji sebe opisuje kao “kulturnog libertarijanca” je otvoreni homoseksualac i zagovornik liberalnih vrednosti, ali žestok kritičar feminizma, islama, političke korektnosti i socijalne pravde. Zbog politički nekorektnih izjava na račun lezbejki, muslimana i Jevreja, politički protivnici ga nazivaju ekstremnim desničarem i fašistom.

Protiv njegovog gostovanja su se organizovali pripadnici Antifa pokreta, zajedno sa različitim anarhističkim i socijalističkim organizacijama, optužujući ga za islamofobiju, antisemitizam i govor mržnje, dok su u njegovu odbranu stali Trampovi simpatizeri različitih profila: od republikanaca i alt-right aktivista do neonacista. U toku protesta, pripadnici organizacija kao što su Identitetska Evropa, Oath Keepers i Rise Above Movement nosili su nacistička obeležja kao što su svastike i nacistički simbol Crnog sunca, dok su uzvikivali antisemitske parole i salutirali. U isto vreme, demonstranti su optuživali Janopulosa da je fašista dok su spaljivali zastavu sa natpisom “sloboda govora”. Time je i simbolički prikazana vrlo paradoksalna stvar da su branitelji ljudskih prava i demokratskih vrednosti i sami spremni da pogaze te vrednosti i uskrate ih političkim protivnicima. Čitava situacija samo ilustruje stepen polarizacije i međusobne netrpeljivosti u Američkom društvu.

Dok Tramp bazira svoje spoljnopolitičko delovanje na savezničkim odnosima sa Izraelom i okuplja oko sebe jevrejski kapital, deo njegovih simpatizera gaji ekstremno antisemitske stavove.Click To Tweet

Ekstremna desnica i politika straha

Najveći krivac za takvu situaciju je ujedno i glavna odlika Trampove vladavine, a to je kreiranje politike straha. Takva politika diskriminiše etničke, nacionalne, rasne, verske i seksualne manjine, predstavljajući ih kao pretnju po nacionalni, društveni i kulturni identitet.

Tramp je heroj belog čoveka srednje klase koji gaji tradicionalne i konzervativne vrednosti i koji se oseća zbunjeno i nesnađeno u heterogenom multikulturalnom svetu i na neizvesnom globalnom tržištu. Upravo je taj strah običnog čoveka koji se oseća bezvredno i zamenljivo, ono što politika straha eksploatiše. Strah da će multikulturalno društvo uništiti njegove tradicionalne vrednosti i način života. Kroz propagandne i alternativne medije, serviraju se lažne vesti koje kreiraju atmosferu straha da bi, nakon vekovne dominacije i superiornosti belog čoveka, on mogao biti potlačen od strane drugih, “nižih” rasa.

Karavan migranata koji dolaze da siluju, pljačkaju i kradu radna mesta se vrlo otvoreno poredi sa najezdom “varvara” i pljačkaškim pohodima “nazadnih civilizacija”. Na taj način stvara se apokaliptična vizija o “propasti Zapada”, uz teorije zavere o Velikoj zameni, prema kojoj će bela rasa nestati mešanjem sa drugim, nižim rasama koje dolaze iz zemalja Trećeg sveta. Odličan primer je uklanjanje statue vođe Konfederacije i robovlasnika Roberta E. Lija u Šarlotsvilu, koju su pripadnici krajnje desnice videli kao urušavanje sopstvenog identiteta. “Oni nas neće zameniti!” i slične ksenofobne i rasističke parole su konstruisane na teorijama o zaveri protiv belog čoveka.

Antisemitizam igra veliku ulogu u kulturnom ratu jer je u desničarskim teorijama zavere glavni “gospodar iz senke” oličen u arhetipu bogatog Jevreja bankara. Ekstremni desničari veruju da upravo Jevreji, koji kontrolišu, takozvanu, duboku državu, propagiraju multikulturalizam i globalizaciju i podstiču masovne migracije i manjinske politike radi uništenja belog čoveka. Takvi narativi koji su u Trampovom diskursu legitimisani kroz političku kulturu diskriminacije, vode do katastrofalnih posledica kao što je pokolj u Šarlotsvilu koji je usledio tokom “Unite the Right” mitinga.

Politika straha je na najekstremniji način izražena u ideologiji akceleracionizma koja zagovara eskalaciju kulturnog rata kroz nasilje, radi ubrzanja pobede “pravednih” i “pročišćenja” od nepoželjnih. Masakr u Sinagogi u Pitsburgu, kao i masovna pucnjava u El Pasu, motivisani su upravo tom ideologijom koja legitimiše rasističku i versku mržnju.

Diskriminatorni i šovinistički narativi daju legitimaciju rasnom nasilju koje je u srži kulturnog rata decenijama. Odličan primer apsurdnosti politike straha je činjenica da, dok Tramp bazira svoje spoljnopolitičko delovanje na savezničkim odnosima sa Izraelom i okuplja oko sebe jevrejski kapital, deo njegovih simpatizera gaji ekstremno antisemitske stavove.

Ono što treba biti odbranjeno je ideal izabrane nacije personifikovan u belom heteroseksualnom muškarcu, hrišćaninu, dok se ostale društvene kategorije tretiraju kao nepoželjni paraziti. U takvom diskursu se često migracije stanovništva metaforički predstavljaju kao prirodne nepogode ili porede sa istorijskim invazijama. Na taj način se kroz dehumanizaciju protivnika, legitimiše nasilje nad njim.

Piše: Mijat Kostić

Prijavite se i ubuduće ćemo Vam slati sve novosti vezane za našu organizaciju na Vašu mejl adresu!

Komentar