Panamski skandali, Drajfusova afera i posledice propagande

Panamski skandali, Drajfusova afera i posledice propagande

Senior istraživač Novog trećeg puta (mijatkostic@novitreciput.org)

Kontrarevolucionarna propaganda u Francuskoj krajem 19. veka

U toku duboke podeljenosti u francuskom društvu tokom 19. veka, Jevreji su uvek bili percipirani kao pobornici liberalnih, republikanskih i kosmopolitskih ideja. Međutim, za razliku od Nemačke ili Austrije, gde je većina jevrejskog stanovništva otvoreno podržavala i finansirala liberalne i levičarske partije, u Francuskoj to nije bio slučaj.[1]

Pored toga što je jevrejska buržoazija u velikom broju podržavala republikanskog premijera Leona Gambetu, bogati jevrejski bankari kao što su Rotšildi su često bili viđeni i u desničarskim krugovima.[2]

Panamski skandali, Drajfusova afera i posledice propagande
Panamski skandali, Drajfusova afera i posledice propagande

Nakon propasti Drugog carstva 1870. godine, velika ekonomska moć i uticaj Rotšilda i drugih bankarskih porodica izazvale su niz antisemitskih predrasuda među katoličkim stanovništvom. Verovalo se da Jevreji kupuju svoja mesta u državnim institucijama i Armiji, a da je jevrejska sklonost kapitalizmu kriva za propast francuskog seljaka i zagađenje prirode.[3] Kapitalizam je predstavljen kao suprotnost katoličkoj tradiciji, pa su čak i francuski protestanti, Holanđani ili Englezi bili okarakterisani kao “Jevreji”. Rotšildi su, takođe, percipirani kao dvostruki neprijatelji zbog toga što su ujedno i Nemci i Jevreji.[4]

Panamski skandali i antisemitske novine

Dvostruki neprijatelj Nemac-Jevrej je postao glavna meta antisemitske francuske štampe u toku skandala vezanih za izgradnju Panamskog kanala. Između 1891. i 1892. razotkriven je lanac korupcije vladinih službenika i investitora u kome je pola milijarde franaka namenjenih za izgradnju kanala nestalo, što je dovelo do bankrotstva Kompanije za Panamski kanal.[5]

Glavni posrednik između francuskog parlamenta i Kompanije bio je Kornelius Herc, Jevrej nemačkog porekla iz SAD. Njegov pomoćnik je bio francuski Jevrejin, baron de Rejnak, koji je ujedno bio finansijski savetnik glavnog investitora Ferdinanda Lesepsa.[6] Herc je bio vrlo kontroverzna ličnost: predstavljao se kao “doktor nauka”, iako je legitimnost njegove diplome bila veoma upitna.[7] U vreme izgradnje Panamskog kanala, radio je kao predstavnik SAD-a u Međunarodnom kongresu električara, a u isto vreme je bio član jevrejske zajednice i masonske lože u San Francisku.[8] Ovakva biografija ga je činila idealnom metom kontrarevolucionarne propagande, a ujedno je učinila mnogo uverljivijom čitavu priču o Jevrejima i masonima koji rade na štetu francuske nacije. Njegov kolega, baron de Rejnak, takođe je bio uticajan u krugovima francuske elite, pa je njegova umešanost u skandale lako dovela čitavu priču u naslove štampe.

Saznanje o umešanosti građana jevrejskog porekla u lanac korupcije je izazvalo niz antisemitskih tekstova u časopisu La Libre Parole, a glavna poruka je bila kako Jevreji stoje iza skandala koji je skupo koštao Francusku. Osim trivijalnih naslova u novinama kao što su “Jevrejska Drama” ili “Jevrejska propast”, autor ovih tekstova, Eduardo Drimon je napisao i knjigu “Jevrejska Francuska” u kojoj argumentuje kako bi Jevreje trebalo proterati iz društva. Njegova knjiga je bila jedan od najprodavanijih bestselera pre Prvog svetskog rata.[9]

Drugi veliki investitor u Panamski kanal bio je Gistav Ajfel, koga je Drimon optuživao da “uništava dušu Francuske”, a za njegovu kulu u Parizu je govorio da je “Jevrejska I anticivilizacijska”[10]. U svojim člancima je pisao o Jevrejima kao o “okultnoj sili” koja želi da uništi francusko društvo.

Da ironija bude veća, istina je da su i Herc i Rejnak sami proturali informacije antisemitskim novinama i desničarskim krugovima kako bi međusobno ucenjivali i optuživali jedan drugog. Rejnak je u toku istrage izvršio samoubistvo u svom stanu, a Herc je pobegao iz Francuske pod izgovorom da je lošeg zdravlja.[11]

Vrhunac apsurda je upravo to što su antisemitsku atmosferu podgrevala dva Jevreja, a sve u cilju zataškavanja sopstvenih kriminalnih dela. Čitava misterija u vezi ovog skandala nikada nije razrešena, ali je usred političke krize i niza hapšenja znamenitih ličnosti, kao što su Leseps i Ajfel, antisemitska klima u francuskom društvu dovedena do vrhunca.[12]

Propaganda je ostavila dugoročni uticaj na društveno-političku klimu i podeljenost u Francuskoj. Premijer Žorž Klemanso je izgubio na prvim narednim izborima, u velikoj meri zbog njegove umešanosti u panamske skandale. Najveći doprinos Drimonovih tekstova je bio kreiranje antisemitske klime u kojoj je veliki deo intelektualne javnosti zaista počeo da veruje u istinitost teorije da Jevreji i masoni žele da preuzmu kontrolu nad državom. U očima konzervativaca i pristalica Monarhije, Drimon je postao heroj jer je “razotkrio” ovu zaveru i imao hrabrosti da otvoreno piše o tome.

Žil Leseps (Vikipedija)
Žil Leseps (Vikipedija)

Drajfusova afera i eskalacija antisemitizma

Sam vrhunac antisemitizma predstavlja Drajfusova afera iz 1894. godine, u toku koje je mladi vojnik Alfred Drajfus lažno optužen da je nemačkom obaveštajcu odavao vojne tajne vezane za broj trupa spremnih za invaziju Madagaskara.[13] Činjenica je da je bio optužen samo zbog toga što je bio Jevrejin. Ponovo su dva najveća francuska neprijatelja bili najveća pretnja po opstanak nacije: Jevreji i Nemci. U godinama koje su usledile tokom njegovog suđenja i izgnanstva, sve do njegovog pomilovanja 1906. godine, celokupno društvo bilo je podeljeno na Drajfusante i anti-Drajfusante, a obe strane su verovale u sopstvenu moralnu superiornost.[14]

Svi oni koju su branili Drajfusa (poput književnika Emila Zole) bili su optuživani da su agenti “Jevrejskog sindikata” koji želi iznutra da uništi Francusku naciju. Isti motivi iz Simoninijevog pisma su ponovo oživeli u javnom diskursu. Dok su panamski skandali izazvali antisemitske reakcije najviše među intelektualnom elitom, Drajfusova afera je izazvala otvorenu mržnju prema Jevrejima među svim klasama francuskog društva. Tokom Drajfusovog suđenja odigravao se niz nasilnih protesta sa antisemitskim parolama kao što su “smrt Jevrejima” koji je preplavio čitavu državu.[15] Antisemitske novine u kojima su karikature Drajfusa i Emila Zole naslikane zajedno sa arhetipskim jevrejskim bankarima, koji doslovno vrše veliku nuždu po karti Francuske, su postali udarno propagandno sredstvo.[16]

Propaganda je bila toliko jaka da je i sam Teodor Hercl (budući osnivač Cionističkog pokreta) verovao da je Alfred Drajfus zaista kriv za špijunažu.[17] Ni sami Drajfusanti nisu gajili preterane simpatije prema Jevrejima, ali su ih i oni koristili kao svoje propagandno sredstvo u cilju odbrane republikanskog poretka.

Konkurentne teorije zavere su dolazile i sa republikanske strane. Govorili su javno kako su svi skandali vezani za Jevreje, od Baruelovih Memoara do Drajfusove afere, zapravo jezuitsko delo i deo zavere kojom žele da diskredituju republiku, ponovo uspostave Francusku monarhiju i povrate autoritet Katoličke crkve.[18]

Imajući u vidu istoriju događaja i politički interes kontrarevolucionarne desnice, većina optužbi od strane republikanaca i nije bila daleko od istine. Teško je, međutim, dokazati da li su konzervativne struje kreirale događaje i postavljale Jevreje kao žrtveno jagnje ili su samo koristile date okolnosti i spinovale činjenice u sopstvenu korist, naglašavajući jevrejsku umešanost.

Dok su panamski skandali izazvali antisemitske reakcije najviše među intelektualnom elitom, Drajfusova afera je izazvala otvorenu mržnju prema Jevrejima među svim klasama francuskog društva.Click To Tweet

Širenje propagande izvan granica Francuske

Do kraja poslednje decenije devetnaestog veka, antisemitizam je već postao široko rasprostranjen, ne samo u Francuskoj, već i u drugim evropskim monarhijama. Strah od revolucije se širio poput zaraze, pa je i konzervativna propaganda postala identična. S obzirom da su ideje Francuske revolucije bile opasne po opstanak svih monarhija, jer teže da unište tradicionalne institucije i hijerarhiju društva, u njihovoj diskreditaciji bila je ujedinjena čitava konzervativna Evropa.

Ruski carski agenti su bili zainteresovani za diskreditovanje revolucije, kako bi sprečili izbijanje slične revolucije u sopstvenoj državi. Veruje se da je šef carske obaveštajne službe (Ohrana) u Parizu, Pjotr Ivanovič Račkovski, najzaslužniji za širenje teorije o judeo-masonskoj zaveri, koja je dovela do masovnog progona Jevreja u Rusiji i jačanja političkog antisemitizma koji je na početku dvadesetog veka postao globalni fenomen.

Iako su pogromi nad jevrejskim stanovništvom u nemačkim gradovima obeležili početak 19. veka, nakon ujedinjenja 1871. godine, Nemačko carstvo je zahvaljujući Bizmarkovim reformama postalo plodno tlo za emancipaciju i asimilaciju Jevreja. Međutim, već u narednim decenijama su upliv jevrejskih izbeglica iz Rusije (Ostjuden) i politizacija jevrejskog pitanja doveli do kreiranja antisemitskih političkih grupacija kao što je Antisemitska Liga Vilhelma Mara osnovana 1879. godine. U svom pamfletu Pobeda judaizma nad Nemačkom, koji je objavljen iste godine, govori o tome kako će nemački liberalizam i asimilacija Jevreja dovesti do propasti nemačke nacije. Maru se uglavnom prepisuje da je prvi izmislio kovanicu “antisemitizam” u parlamentu Hamburga 1881. godine.[19]

Njegov je bio u velikoj meri inspirisan esejem francuskog pisca Gibonoa pod nazivom Esej o nejednakosti ljudskih rasa (1853) u kome se prvi put zagovara rasistička teorija o superiornosti bele rase. Gobino i Mar su kreirali temelje rasističke politike Nacističke partije koju je kasnije razvio Alfred Rozenberg u svojoj knjizi Mit dvadesetog veka.

Fabrikovani dokument koji je u najvećoj meri zaslužan za legitimisanje politike antisemitizma i Holokausta koji se dogodio nekoliko decenija kasnije, takođe je nastao u Francuskoj kao oruđe kontrarevolucionarne propagande. Reč je o Protokolima Sionskih Mudraca, najpoznatijem falsifikatu u ljudskoj istoriji, iza čije kreacije stoji ruski obaveštajac Račkovski i njegova mreža agenata među kojima su bile različite kontroverzne ličnosti: od buržoazije iz diplomatskih krugova do samoproklamovanih okultista i sveštenika.

Nešto više o Protokolima Sionskih Mudraca možete pročitati u narednom tekstu.

Reference:

[1] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993)

[2] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993)

[3] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 80

[4] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 80

[5] Brown Frederic. For the soul of France: culture wars in the age of Dreyfus (Alfred A. Knopf: New York 2010), 161

[6] Brown Frederic. For the soul of France: culture wars in the age of Dreyfus (Alfred A. Knopf: New York 2010), 163

[7] Brown Frederic. For the soul of France: culture wars in the age of Dreyfus (Alfred A. Knopf: New York 2010), 165

[8] Brown Frederic. For the soul of France: culture wars in the age of Dreyfus (Alfred A. Knopf: New York 2010), 163

[9] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 83

[10] Brown Frederic. For the soul of France: culture wars in the age of Dreyfus (Alfred A. Knopf: New York 2010), 147

[11] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 168-169

[12] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 168-169

[13] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 176

[14] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 95

[15] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 116

[16] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 116

[17] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 103

[18] Lindeman, Albert S. The Jew Accused: Three Anti-Semitic Affairs (Dreyfus, Beilis, Frank) 1894 – 1915 (Cambridge University Press, 1993), 116

[19] https://www.etymonline.com/word/anti-Semitism

    Prijavite se i ubuduće ćemo Vam slati sve novosti vezane za našu organizaciju na Vašu mejl adresu!